genge.rs · popis stanovništva od 1948. do 2022.

Nestajanje srpskih sela

Od 4.721 naselja u Srbiji, njih 4.093 danas ima manje ljudi nego 1948. Dvadeset četiri sela nemaju više nijednog stanovnika. Pomerite godinu i gledajte kako se svetla gase.

Ovo nije mapa gradova nego mapa sela. Svaka tačka je jedno naselje, a njena veličina i svetlina prate koliko u njemu živi ljudi te godine. Devet tačaka u vremenu, od prvog posleratnog popisa 1948. do poslednjeg 2022.

Za većinu mesta to je ista priča: najpuniji su bili pedesetih i šezdesetih, a onda se prazne. Ne naglo, nego svakim popisom po malo, dok ne ostane nekoliko kuća i jedan broj koji više ne liči na selo.

1948

1948536171819102112022

naseljeno malo ljudi bez stanovnika Kosovo i Metohija, bez popisa Veličina tačke prati broj stanovnika.

Dodir na tačku otvara selo; gde se tačke preklapaju, nudi spisak. Dok je prikazana cela Srbija prst pomera stranicu, a mapu uvećavaju dva prsta, dva dodira ili dugme +. Kada je uvećana, prst pomera mapu; dugme ◻ vraća ceo prikaz i stranica se opet pomera.Pređi mišem preko tačke da vidiš selo, a klik ga otvara. Gde se tačke preklapaju, klik nudi spisak. U kartici klikni godinu na liniji ili u spisku da vidiš tačan broj. Točkić zumira, prevlačenje pomera mapu. Ako sela dele ime, u pretragu dodaj i opštinu.

87%naselja ima manje ljudi nego 1948.

24sela bez ijednog stanovnika

216naselja ima manje od deset ljudi

1.274naselja ima manje od sto ljudi

Sela koja su se ugasila

Dvadeset četiri naselja u popisu 2022. imaju nulu. To nije greška u tabeli nego zvanična oznaka da u mestu ne živi niko. Neka od njih su pre sedamdeset godina bila prava sela sa školom i prodavnicom.

Naselje	Opština	1948
Mali Borak	Lajkovac	1.051
Rgaje	Prokuplje	432
Gornji Rinj	Bela Palanka	429
Sakulja	Lazarevac	424
Pričevac	Knjaževac	418
Čestelin	Vranje	386

Odmah iza njih je red mesta u kojima je ostao po jedan čovek. Velika Lukanja kod Pirota imala je 1948. godine 719 stanovnika, a 2022. jednog. Isto važi za Gumerište kod Vranja, Donju Glamu kod Bele Palanke i Bilo kod Dimitrovgrada.

Dvesta šesnaest naselja u Srbiji ima manje od deset stanovnika. To je više nego što Srbija ima opština.

Gde je najgore

Pražnjenje nije ravnomerno. Postoji pojas na jugoistoku, uz granicu sa Bugarskom i Makedonijom, u kom su cele opštine izgubile dve trećine ljudi ili više.

Opština	1948	2022	Promena
Crna Trava	12.502	951	−92%
Gadžin Han	26.380	5.850	−78%
Babušnica	36.693	8.981	−76%
Medveđa	21.673	5.913	−73%
Trgovište	15.368	4.316	−72%
Rekovac	28.101	8.116	−71%

Crna Trava je krajnji slučaj. Opština koja je posle rata imala dvanaest i po hiljada ljudi danas ima devetsto pedeset jednog, manje nego što mnoga sela u Vojvodini imaju sama za sebe.

Gde je bilo obrnuto

Isti popis pokazuje i drugu stranu. Ljudi nisu nestali, nego su se premestili, i to u nekoliko tačaka.

Novi Beograd je 1948. bio naselje od 9.195 ljudi, a danas ih ima 209.763, dakle skoro dvadeset tri puta više. Kaluđerica kod Grocke porasla je sa 934 na 28.483. Zlatibor je sa 115 stanovnika stigao na 3.702. Rekorder je Maglić u Bačkom Petrovcu, koji je sa osam ljudi narastao na 2.148.

Na mapi se to vidi kao nekoliko tačaka koje se razgorevaju dok sve oko njih bledi. Pomerite godinu napred i pogledajte okolinu Beograda i Novog Sada.

Zašto je ovo finansijska tema

Broj ljudi u mestu nije demografski podatak nego ekonomski. Iz njega sledi gotovo sve ostalo.

U opštini u kojoj je ostala trećina ljudi, kuća se ne prodaje ni za koliko, jer nema kupca. Banka zatvara filijalu, pa se do najbližeg šaltera putuje. Prodavnica se gasi, pa cene u jedinoj preostaloj nemaju konkurenciju. Škola se spaja sa susednom. Na kraju ostaje pitanje ko uplaćuje doprinose iz kojih se isplaćuju penzije ljudima koji su ostali.

Kada mesto izgubi ljude, prvo izgubi tržište, pa tek onda sve ostalo.

Izvor i kako čitati

Podaci su iz tabele Uporedni pregled broja stanovnika 1948. do 2022, koju objavljuje Republički zavod za statistiku uz Popis 2022. Tabela sadrži 4.721 naselje. Na mapi ih je 4.566, jer za 155 njih nismo uspeli da utvrdimo koordinatu u koju smo sigurni; svi brojevi u tekstu odnose se na celu tabelu, a na mapi nedostaju samo te tačke.

Oznaka nula znači da u naselju nema stanovnika, kako je u popisu i označeno crticom. Koordinate naselja dolaze iz baze GeoNames. Pošto u Srbiji postoji po desetak naselja istog imena, svako je povezano unutar svoje opštine, a ne samo po imenu; naselje za koje takva veza nije nađena nije ucrtano, da ne bi stajalo na tuđem mestu.

Jedna važna ograda. Popisi od 1948. do 1981. obuhvatali su i Kosovo i Metohiju, a popisi 1991, 2002, 2011. i 2022. ne sadrže te podatke. Zato se ukupan broj stanovnika Srbije kroz ceo niz ne sme porediti. Ova mapa prikazuje isključivo naselja u užoj Srbiji, pa je niz za svako pojedinačno naselje uporediv od 1948. do danas. Kosovo i Metohija su na mapi ucrtani, ali bez tačaka, jer za njih u ovoj tabeli nema podataka ni za jedan popis.