U 4.093 naselja u Srbiji danas živi manje ljudi nego 1948. godine

Republički zavod za statistiku uz Popis 2022. objavljuje uporedni pregled broja stanovnika po naseljima za devet popisa, od 1948. do 2022. godine. U toj tabeli je 4.721 naselje u Srbiji, a njih 4.093 ima manje stanovnika nego na prvom posleratnom popisu. To je 87 odsto svih naselja u zemlji. Dvadeset četiri naselja nemaju nijednog stanovnika.

Šta tabela pokazuje

Pražnjenje nije ravnomerno. Najdublje je na jugoistoku, uz granicu sa Bugarskom i Severnom Makedonijom. Opština Crna Trava je sa 12.502 stanovnika 1948. godine pala na 951, Gadžin Han sa 26.380 na 5.850, a Babušnica sa 36.693 na 8.981.

Ispod toga je sloj naselja koja postoje još samo na papiru. Dvesta šesnaest naselja ima manje od deset stanovnika. Velika Lukanja kod Pirota imala je 1948. godine 719 stanovnika, a 2022. jednog. Najveće selo koje se potpuno ugasilo je Mali Borak u opštini Lajkovac, koje je posle rata imalo 1.051 stanovnika.

Isti niz pokazuje i suprotno kretanje. Ljudi nisu nestali, nego su se premestili. Novi Beograd je 1948. godine bio naselje od 9.195 ljudi, a 2022. ih ima 209.763. Kaluđerica kod Grocke porasla je sa 934 na 28.483 stanovnika. Ukupno je, po Popisu 2022, u Srbiji 6.647.003 stanovnika.

Mapa svih naselja kroz devet popisa

Uz ovaj tekst objavljujemo mapu nestajanja srpskih sela. Svaka tačka je jedno naselje, a njena veličina prati broj stanovnika te godine. Klizač pomera godinu kroz svih devet popisa, a klik na tačku otvara niz za to naselje, od 1948. do danas.

Na mapi je 4.578 naselja. Koordinate dolaze iz baze GeoNames i uparene su unutar matične opštine, a ne samo po imenu, jer u Srbiji postoji po desetak naselja istog imena. Naselje za koje takva veza nije nađena nije ucrtano, da ne bi stajalo na tuđem mestu. Svi brojevi u tekstu odnose se na celu tabelu zavoda.

Zašto je broj stanovnika i ekonomski podatak

Broj ljudi u mestu nije samo demografski nego i ekonomski podatak, jer iz njega sledi gotovo sve ostalo. U opštini u kojoj je ostala trećina stanovnika kuća se teže prodaje jer je kupaca manje. Banka zatvara filijalu, pa se do najbližeg šaltera putuje. Prodavnica se gasi, pa cene u jedinoj preostaloj nemaju konkurenciju. Škola se spaja sa susednom.

Za vlasnika nepokretnosti u takvom mestu to znači da procena vrednosti od pre deset godina često više ne odgovara onome što tržište danas nudi. Za onoga ko razmišlja o selidbi ili kupovini van velikih gradova, niz kroz devet popisa pokazuje da li se mesto prazni postepeno ili je pad već stao. Tu sliku dopunjuje i privredna mapa Srbije, koja pokazuje koliko je firmi registrovano u svakoj opštini.

Podaci se menjaju tek sa sledećim popisom, pa je ovo slika koja će važiti narednih godina.